ادعای جدید بر سر گنجینه ۳۰۰ میلیون دلاری: چالش تازه در پرونده بازگرداندن اموال غارت‌شده در دوره نازی
درگیری‌های حقوقی بر سر آثار هنری غارت‌شده در دوره نازی‌ها همچنان ادامه دارد و اخیراً ادعای جدیدی درباره یکی از ارزشمندترین مجموعه‌های هنری آلمان، گنجینه گولف (Guelph Treasure)، مطرح شده است. این ادعا که توسط ورثه یک مجموعه‌دار یهودی ارائه شده، می‌تواند مسیر پرونده‌های مربوط به بازگرداندن اموال غارت‌شده را تغییر دهد. در این مقاله، به جزئیات این پرونده و تحولات جدید در سیاست‌های آلمان در قبال آثار به سرقت رفته در دوره نازی‌ها می‌پردازیم.
گنجینه گولف: میراثی ارزشمند و مناقشه‌ای طولانی
گنجینه گولف مجموعه‌ای از آثار مذهبی قرون وسطایی است که ارزش آن حدود ۳۰۰ میلیون دلار تخمین زده می‌شود. این مجموعه شامل جام‌های طلاکاری‌شده، صلیب‌های جواهرنشان، و آثار هنری مذهبی از جنس طلا، نقره و مس است که با تصاویری از شخصیت‌های کتاب مقدس تزئین شده‌اند.
پرونده مربوط به این گنجینه از سال ۲۰۰۸ آغاز شد، زمانی که ورثه چهار مجموعه‌دار یهودی، که پیش از جنگ جهانی دوم مالک این آثار بودند، علیه مالک فعلی این گنجینه، یعنی بنیاد میراث فرهنگی پروس (Prussian Cultural Heritage Foundation) در برلین، شکایتی مطرح کردند. آن‌ها ادعا کردند که اجدادشان این آثار را تحت فشار رژیم نازی در سال ۱۹۳۵ فروخته‌اند. این پرونده تاکنون پیچیدگی‌های بسیاری پیدا کرده است، زیرا برخی از اسناد و مدارک همچنان گم شده یا ناقص هستند.
ادعای جدید: بازیگری تازه در یک مناقشه قدیمی
در تازه‌ترین تحول، آلیس کوخ (Alice Koch)، یکی از ورثه مالکین اولیه این گنجینه، ادعایی جدید را مطرح کرده است که تاکنون مورد بررسی قرار نگرفته بود. وکلای این خانواده در اسناد بایگانی‌شده در آلمان مدارکی کشف کرده‌اند که نشان می‌دهد کوخ ۲۵ درصد از این گنجینه را در اختیار داشته و مجبور شده برای فرار از مالیات سنگین نازی‌ها، آن را به قیمتی ناعادلانه بفروشد.
بر اساس این اسناد، کوخ در سال ۱۹۳۵ تحت فشار مالیاتی نازی‌ها مجبور شد این مجموعه را در ازای ۱.۲ میلیون رایش‌مارک بفروشد، سپس به سوئیس فرار کرد. وکلای این خانواده مدعی هستند که این معامله تحت اجبار صورت گرفته و به همین دلیل باید به‌عنوان یک معامله نامشروع در نظر گرفته شود.
جورگ روسباخ، وکیل خانواده کوخ، اظهار داشت:
«این یک مورد آشکار از تبعیض و آزار یهودیان در دوران نازی‌هاست و ما انتظار داریم میلیون‌ها دلار غرامت دریافت کنیم.»
تغییرات در رویکرد آلمان نسبت به پرونده‌های بازگرداندن اموال
این ادعا هم‌زمان با تغییرات اساسی در سیاست‌های آلمان در زمینه بازگرداندن اموال غارت‌شده نازی‌ها مطرح شده است. دولت آلمان اعلام کرده که کمیسیون مشورتی فعلی خود را، که وظیفه بررسی چنین پرونده‌هایی را دارد، منحل کرده و آن را با یک دادگاه داوری الزام‌آور جایگزین خواهد کرد. هرچند که زمان اجرایی شدن این تغییرات هنوز مشخص نیست.
این تغییر می‌تواند تأثیرات مهمی بر نحوه رسیدگی به پرونده‌های مشابه داشته باشد. در حال حاضر، تصمیمات کمیسیون مشورتی فاقد الزام قانونی هستند و بسیاری از موزه‌های آلمانی می‌توانند از اجرای این توصیه‌ها سر باز زنند. اما با ایجاد دادگاه داوری جدید، موزه‌ها و نهادهای دولتی مجبور خواهند شد از احکام آن پیروی کنند.
سرنوشت پرونده گنجینه گولف
گنجینه گولف در حال حاضر در موزه هنرهای کاربردی برلین نگهداری می‌شود و تحت مدیریت بنیاد میراث فرهنگی پروس قرار دارد. این بنیاد در سال ۲۰۱۴ ادعای ورثه چهار مجموعه‌دار یهودی را رد کرد و مدعی شد که فروش این آثار تحت اجبار نبوده است. این تصمیم باعث شد که این پرونده به دادگاه‌های آمریکا کشیده شود. در سال ۲۰۲۳، دیوان عالی آمریکا اعلام کرد که این پرونده خارج از صلاحیت قضایی ایالات متحده است، که عملاً مسیر دادخواهی ورثه را مسدود کرد.
اما اکنون با افشای اسناد جدید مربوط به کوخ، این پرونده دوباره مطرح شده و دولت آلمان موظف است بار دیگر آن را بررسی کند. هری پارزینگر، رئیس بنیاد میراث فرهنگی پروس، اذعان کرده که کشف این اسناد «بعد جدیدی» به این پرونده اضافه کرده و نیازمند بررسی عمیق‌تری است.
نتیجه‌گیری
پرونده گنجینه گولف نمونه‌ای از چالش‌های پیچیده حقوقی و اخلاقی مرتبط با اموال غارت‌شده در دوران نازی‌ها است. درحالی‌که برخی معتقدند این پرونده باید با سرعت بیشتری حل‌وفصل شود، برخی دیگر بر این باورند که تأخیرهای طولانی نشان‌دهنده مقاومت نهادهای آلمانی در برابر بازگرداندن آثار هنری غارت‌شده است.
با تغییرات جدید در سیاست‌های آلمان و ایجاد دادگاه داوری الزام‌آور، ممکن است این پرونده و سایر پرونده‌های مشابه با رویکردی عادلانه‌تر بررسی شوند. اما همچنان مشخص نیست که آیا این تغییرات برای ورثه مالکان اصلی این آثار کافی خواهد بود یا نه.